ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΡΟΕΚΛΑΜΨΙΑΣ

Preeclampsia day gr.png

Η προεκλαμψία, γνωστή και ως "τοξιναιμία της κύησης", είναι μια σοβαρή διαταραχή της αρτηριακής πίεσης, η οποία μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της κύησης ή λίγο μετά τον τοκετό. Επηρεάζει περίπου το 5% έως 7% όλων των κυήσεων και αποτελεί την κύρια αιτία εμβρυϊκής και μητρικής θνησιμότητας και θνητότητας παγκοσμίως, δεδομένου ότι είναι υπεύθυνη για περισσότερους από 70,OOO μητρικούς θανάτους και 500,000 εμβρυϊκούς θανάτους ανά έτος [1]. Η προεκλαμψία έχει ως βασικά χαρακτηριστικά την αυξημένη αρτηριακή πίεση και τα υψηλά επίπεδα πρωτεΐνης στα ούρα. Η διαταραχή αυτή μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τόσο στη μητέρα όσο και στο έμβρυο [2].

Διάγνωση και Συμπτώματα

Τα πρώτα συμπτώματα της προεκλαμψίας γίνονται εμφανή συνήθως στα μέσα της εγκυμοσύνης, δηλαδή μετά την 24η εβδομάδα της κύησης. Σε σπάνιες περιπτώσεις τα συμπτώματα μπορεί να εκδηλωθούν ακόμη και πριν από την 20η εβδομάδα. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, η προεκλαμψία μπορεί να εμφανιστεί για πρώτη φορά στην μητέρα κατά τις πρώτες βδομάδες μετά τον τοκετό. Οι περισσότερες έγκυες με αυτή την πάθηση, βιώνουν ήπια συμπτώματα και δεν αισθάνονται καμία δυσφορία σε πρώιμο στάδιο, ωστόσο χωρίς έγκαιρη διάγνωση και κλινική διαχείριση μπορεί να προκληθούν σοβαρές επιπλοκές. Κατά τη διάρκεια του προγεννητικού ελέγχου στο πρώτο τρίμηνο, ο έλεγχος και παρακολούθηση της προεκλαμψίας περιλαμβάνει την ανίχνευση αυξημένης αρτηριακής πίεσης [1] και πρωτεΐνης στα ούρα [2] (πρωτεϊνουρίας), δυο από τα πρώτα συμπτώματα της προεκλαμψίας. Ακολούθως, ο επαγγελματίας υγείας αξιολογεί τα κλινικά ευρήματα του ελέγχου, λαμβάνοντας υπόψη ορισμένους παράγοντες, οι οποίοι προσδιορίζουν τον κίνδυνο εμφάνισης της προεκλαμψίας στην εγκυμοσύνη, όπως η ύπαρξη ενός υπάρχοντος ιατρικού προβλήματος ή οικογενειακού ιστορικού της πάθησης.

Το κύριο σύμπτωμα της προεκλαμψίας στο έμβρυο σχετίζεται με την καθυστέρηση στην ανάπτυξής του, καθώς η μειωμένη παροχή αίματος από τον πλακούντα προς το έμβρυο [2], έχει ως αποτέλεσμα την πλακουντιακή ανεπάρκεια, δηλαδή την αδυναμία του πλακούντα να θρέψει το αναπτυσσόμενο έμβρυο και τη μειωμένη τροφοδοσία οξυγόνου.

Η προεκλαμψία είναι μια προοδευτική και απρόβλεπτη νόσος, η οποία εάν δε διαγνωστεί και δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, ενδέχεται να παρουσιάσει επιπλοκές. Ως εκ τούτου, η εγκυμονούσα μπορεί να αναπτύξει σοβαρούς πονοκεφάλους ή διαταραχές στην όραση, όπως χαρακτηριστικές αισθήσεις αναλαμπών, φωτοευαισθησίας ή θάμβος όρασης ή κηλίδες. Άλλα συμπτώματα της προεκλαμψίας περιλαμβάνουν σοβαρή καούρα, ναυτία ή έμετο, απότομη και υπερβολική αύξηση βάρους, σοβαρό οπισθοστερνικό άλγος και ξαφνικό ή σοβαρό πρήξιμο των ποδιών, των αστραγάλων, του προσώπου και των χεριών (οίδημα). Ζωτικής σημασίας είναι η έγκαιρη ενημέρωση της κάθε εγκυμονούσας για τα συμπτώματα της προεκλαμψίας καθώς και η άμεση ιατρική συμβουλή, σε περίπτωση εκδηλώσης των πιο πάνω συμπτωμάτων. Χωρίς την έγκαιρη θεραπεία, η προεκλαμψία μπορεί να οδηγήσει σε σπάνιες, και ταυτόχρονα απειλητικές για τη ζωή της μητέρας επιπλοκές, συμπεριλαμβανομένου της σοβαρής βλάβης οργάνων, ακόμη και το θάνατο. Η προεκλαμψία αυξάνει τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού και γέννησης λιποβαρούς και πρόωρου νεογνού.

Αιτιολογία και Παράγοντες κινδύνου

Παρά την εντατική έρευνα των τελευταίων δεκαετιών για την προεκλαμψία, η ακριβής αιτία εκδήλωσής της δεν είναι πλήρως κατανοητή. Ωστόσο, πιστεύεται ότι προκαλείται από την μη σωστή ανάπτυξη του πλακούντα [2]. Πολλοί είναι οι παράγοντες που συμβάλλουν στον κίνδυνο ανάπτυξης της προεκλαμψίας. Σε αυτούς περιλαμβάνεται η ύπαρξη προϋπάρχοντων ιατρικών προβλημάτων όπως ο διαβήτης, η νεφρική νόσος, η αυξημένη αρτηριακή πίεση ή αυτοάνοσων νοσημάτων όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος ή το σύνδρομο αντιφωσφολιπιδίων. Επιπρόσθετα, εάν μια γυναίκα είχε διαγνωστεί με προεκλαμψία σε προηγούμενή της εγκυμοσύνη, υπάρχει περίπου 16% πιθανότητα επανεμφάνισης της πάθησης και σε μελλοντικές εγκυμοσύνες. Ορισμένοι παράγοντες αυξάνουν αθροιστικά τις πιθανότητες εμφάνισης της προεκλαμψίας. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι γυναίκες οι οποίες εγκυμονούν για πρώτη φορά, η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού της πάθησης (μητέρα ή αδελφή), εάν έχουν περάσει τουλάχιστον 10 χρόνια από την τελευταία κύηση, εάν μια γυναίκα είναι άνω των 40 ετών, εάν μια γυναίκα ήταν παχύσαρκη στα αρχικά στάδια της εγκυμοσύνης της με δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) 35 ή περισσότερο, καθώς και οι πολυδύναμες κυήσεις.

Νεότερες μελέτες για Διάγνωση

Πέραν από τους ελέγχους ρουτίνας του πρώτου τριμήνου για εκτίμηση κινδύνου εμφάνισης της προεκλαμψίας, μεταξύ της 11ης και της 14ης εβδομάδας της εγκυμοσύνης, νεότερες μελέτες δείχνουν ότι ο προσδιορισμός της αναλογίας δύο πρωτεϊνών του πλακούντα (sFlt-1/PlGF) μέσω εξέτασης αίματος μεταξύ της 20ης και της 34ης εβδομάδας, μπορεί να προβλέψει την έναρξη της προεκλαμψίας περίπου τέσσερις εβδομάδες νωρίτερα [4,5]. Εάν υπάρχουν υποψίες για προεκλαμψία, τότε ο επαγγελματίας υγείας μπορεί να προγραμματίσει ανάλογα τη συχνότητα των προγεννητικών ραντεβού για την επίτευξη συχνότερης ιατρικής παρακολούθησης με σκοπό την έγκαιρη διάγνωση. Η παρακολούθηση αυτή περιλαμβάνει την καθημερινή καταμέτρηση των κινήσεων του εμβρύου, τη μέτρηση της αρτηριακής πίεσης στο σπίτι και τον προγραμματισμό εβδομαδιαίων επισκέψεων προγεννητικού ελέγχου για τον υπερηχογραφικό έλεγχο ανάπτυξης του εμβρύου.

Θεραπεία

Με τη διάγνωση της προεκλαμψία, γίνεται επιτακτική η ανάγκη συχνής παρακολούθησης από τον επαγγελματία υγείας. Ο μόνος τρόπος θεραπείας της προεκλαμψίας είναι η αφαίρεση του πλακούντα και επομένως η άμεση γέννηση του νεογνού [2]. Στόχος της περίθαλψης είναι η παράταση της εγκυμοσύνης και η αποφυγή πρόωρου τοκετού, εφόσον κριθεί ασφαλές τόσο για τη μητέρα όσο και για το νεογνό. Παράλληλα συστήνεται η παραμονή της εγκυμονούσας στο νοσοκομείο μέχρι τη γέννηση του νεογνού. Αν και η προεκλαμψία βελτιώνεται σε σύντομο χρονικό διάστημα συνήθως μετά τον τοκετό, σε κάποιες περιπτώσεις ελλοχεύει ο κίνδυνος εμφάνισης επιπλοκών λίγες ημέρες αργότερα. Εντούτοις εάν η προεκλαμψία είναι σοβαρή, μπορεί να προκαλέσει μακροπρόθεσμες συνέπειες τόσο στην υγεία της μητέρας όσο και του μωρού της. Κατά μέσο όρο, 1 στις 3 γυναίκες με σοβαρή μορφή προεκλαμψίας αναπτύσσει χρόνια υψηλή αρτηριακή πίεση χρόνια μετά την εγκυμοσύνη και συχνά πάσχει από καρδιαγγειακές παθήσεις (CVD) και διαταραχές πήξης του αίματος [1, 2].

Στις περιπτώσεις που γεννιούνται πρόωρα τα νεογνά λόγω προεκλαμψίας, ενδεχομένως να παρουσιαστούν αναπνευστικές δυσκολίες που προκαλούνται από τους πνεύμονες οι οποίοι δεν έχουν πλήρως αναπτυχθεί [2]. Για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο αυτό και να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των πνευμόνων, του εγκεφάλου και των νεφρών του εμβρύου και της παραγωγής επιφανειοδραστικών ιστών, οι επαγγελματίες υγείας χορηγούν κορτικοστεροειδή φάρμακα σε ενέσιμη μορφή στις εγκυμονούσες. Σε νεογνά με υποανάπτυκτους πνεύμονες και αναπνευστικές δυσκολίες, η περίθαλψη πρέπει να ξεκινάει αμέσως μέσω θεραπείας αντικατάστασης επιφανειοδραστικών ουσιών (SRT), αναπνευστικής υποστήριξης με αναπνευστήρα ή άλλες υποστηρικτικές θεραπείες. Τα περισσότερα νεογνά που παρουσιάζουν διαταραχές της αναπνευστικής λειτουργίας, μεταφέρονται το συντομότερο δυνατόν σε Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών (ΜΕΝΝ) για να λάβουν συνεχή θεραπεία και παρακολούθηση.

Πρόληψη

Επί του παρόντος, δεν υπάρχει καμία διαγνωστική εξέταση όπου μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια εάν μια γυναίκα θα εμφανίσει προεκλαμψία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή αμέσως μετά τον τοκετό. Για το λόγο αυτό, η ευαισθητοποίηση για την πρόληψη της προεκλαμψίας αποτελεί το πιο ισχυρό εργαλείο για την επιτυχή, έγκαιρη αναγνώριση και κλινική διαχείριση της πάθησης [3]. Η ευαισθητοποίηση περιλαμβάνει τον εντοπισμό παραγόντων κινδύνου για προεκλαμψία, την ενημέρωση των γυναικών για τα συμπτώματα της προεκλαμψίας και τη σημαντικότητα της άμεσης επικοινωνίας με έναν επαγγελματία υγείας. Καθοριστικής σημασίας για τις έγκυες γυναίκες είναι, να παρευρέθονται σε όλα τα προγεννητικά ραντεβού τους, να παρακολουθούν την αρτηριακή πίεσή τους σε κάθε προγεννητικό έλεγχο, ή στο σπίτι και να αναγνωρίζουν συγκεκριμένα προειδοποιητικά σημάδια όπως πονοκεφάλους, μειωμένη όραση ή ταχεία αύξηση βάρους ή κατακράτηση υγρών. Η διατήρηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής με σωστές διατροφικές επιλογές, η συστηματική φυσική δραστηριότητα και η αποφυγή άγχους, είναι ζωτικής σημασίας για την πρόληψη και την καλή διαχείριση της προεκλαμψίας.

Τα κλινικά εργαστήρια της NIPD Genetics, τα οποία είναι συμβεβλημένα με το ΓεΣΥ, παρέχουν εξετάσεις ρουτίνας οι οποίες μπορούν να πραγματοποιηθούν πριν ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Το διευρυμένο δίκτυο κλινικών κέντρων δειγματοληψίας επιτρέπει την άμεση πρόσβαση και ταχεία εξυπηρέτηση του κάθε ασθενή. Για να μάθετε περισσότερα, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα www.nipdlabs.com.cy

Το περιεχόμενο του άρθρου προορίζεται μόνο για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο για τη λήψη ιατρικής συμβουλής.

Συντάχθηκε χρησιμοποιώντας πληροφορίες από:

-European Foundation for the Care of Newborn Infants (EFCNI). [https://www.efcni.org/activities/campaigns/world-preeclampsia-day/]

-NHS, Pre-eclampsia. [https://www.nhs.uk/conditions/pre-eclampsia/]

-ACOG, Preeclampsia and Pregnancy. [https://www.acog.org/womens-health/infographics/preeclampsia-and-pregnancy]

-ACOG, Preeclampsia and High Blood Pressure During Pregnancy. [https://www.acog.org/womens-health/faqs/preeclampsia-and-high-blood-pressure-during-pregnancy]

-NHLBI, Respiratory Distress Syndrome. [https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/respiratory-distress-syndrome]

-NIHR, Placental growth factor testing can speed up diagnosis of pre-eclampsia. [https://evidence.nihr.ac.uk/alert/placental-growth-factor-testing-can-speed-up-diagnosis-of-pre-eclampsia/]

Βιβλιογραφικές παραπομπές και αναφορές:

  1. Rana S, Lemoine E, Granger JP, Karumanchi SA. Preeclampsia: Pathophysiology, Challenges, and Perspectives. Circ Res. 2019 Mar 29;124(7):1094-1112. doi: 10.1161/CIRCRESAHA.118.313276. Erratum in: Circ Res. 2020 Jan 3;126(1):e8. PMID: 30920918.
  2. Bokslag A, van Weissenbruch M, Mol BW, de Groot CJ. Preeclampsia; short and long-term consequences for mother and neonate. Early Hum Dev. 2016 Nov;102:47-50. doi: 10.1016/j.earlhumdev.2016.09.007. Epub 2016 Sep 20. PMID: 27659865.
  3. Hypertension in pregnancy. Report of the American College of Obstetricians and Gynecologists’ Task Force on Hypertension in Pregnancy. Obstet Gynecol. 2013 Nov;122(5):1122-1131. doi: 10.1097/01.AOG.0000437382.03963.88. PMID: 24150027.
  4. European Foundation for the Care of Newborn Infants (EFCNI). [https://www.efcni.org/activities/campaigns/world-preeclampsia-day/]
  5. Chau, K., Hennessy, A. & Makris, A. Placental growth factor and pre-eclampsia. J Hum Hypertens 31, 782–786 (2017). https://doi.org/10.1038/jhh.2017.61