ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΩΝ ΕΜΒΟΛΙΩΝ

Η χρήση των εμβολίων ως εργαλεία διέγερσης του ανοσοποιητικού συστήματος για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του καρκίνου

Ο εμβολιασμός αποτελεί σήμερα το ουσιαστικότερο μέσο προληπτικής ιατρικής, διαφυλάσσοντας τη δημόσια υγεία από σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή ασθένειες. Η διφθερίτιδα, ο τέτανος, ο κοκκύτης, η ιλαρά και η παρωτίτιδα αποτελούν μερικά παραδείγματα ασθενειών που είχαν στο παρελθόν ως επακόλουθο την απώλεια εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων. Ο πολλαπλός ρόλος του εμβολιασμού έχει ως πρωταρχικό ρόλο την πρόληψη ασθενειών. Εντούτοις, με τη μεγάλη ανάπτυξη που παρατηρήθηκε στους τομείς της γενετικής με την αλληλούχιση επόμενης γενιάς, της βιοπληροφορικής καθώς και της ανοσολογίας, ανοίχτηκαν νέοι δρόμοι για τη δημιουργία εμβολίων που χρησιμοποιούνται ως εργαλεία διέγερσης του ανοσοποιητικού συστήματος, τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση και άλλων ασθενειών, όπως για παράδειγμα του καρκίνου.

Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται από την επιστημονική κοινότητα στην έρευνα για την ανάπτυξη και χρήση προληπτικών εμβολίων που στοχεύουν σε συγκεκριμένες λοιμώξεις, οι οποίες αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης συγκεκριμένων τύπων καρκίνου. Στις περιπτώσεις όπου παθογόνοι μικροοργανισμοί εισέρχονται στο σώμα, αυτοί πολλαπλασιάζονται και παράγουν μεγάλες ποσότητες τοξινών. Αυτό έχει ως επακόλουθο τη μόλυνση των κυττάρων του σώματος οδηγώντας σε λοίμωξη. Αρκετά προληπτικά εμβόλια κατά του καρκίνου έχουν αναπτυχθεί, εγκριθεί και χρησιμοποιούνται σήμερα, όπως αυτό για την πρόληψη του ιού HBV, ο οποίος προκαλεί ηπατίτιδα Β και στη συνέχεια μπορεί να οδηγήσει σε ηπατοπάθεια, κίρρωση ή καρκίνο του ήπατος. Χρησιμοποιείται επίσης ευρέως το εμβόλιο κατά του ιού HPV (Ιός των Ανθρώπινων Θηλωμάτων), ο οποίος μπορεί να προκαλέσει γεννητικά κονδυλώματα και καρκίνο σε κάποιο από τα γεννητικά και αναπαραγωγικά όργανα σε άνδρες και γυναίκες. Ένας από τους στόχους που έθεσε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) είναι η εξάλειψη του καρκίνου της μήτρας μέσω του πλήρους εμβολιασμού του 90% των κοριτσιών μέχρι την ηλικία των 15 ετών. Αναδεικνύεται έτσι το πόσο σημαντικός μπορεί να είναι ο εμβολιασμός στην εξάλειψη καρκίνων για τους οποίους έχουμε ήδη στα χέρια μας τα αντίστοιχα προληπτικά εμβόλια.

Οι συνηθέστερες επιλογές για τη θεραπεία του καρκίνου περιλαμβάνουν την ακτινοβολία, τη χημειοθεραπεία, την ορμονοθεραπεία και τη χειρουργική επέμβαση. Τα τελευταία χρόνια έχει προστεθεί και η ανοσοθεραπεία ως ένα πολύ υποσχόμενο εργαλείο στην κλινική πρακτική ρουτίνας. Αυτή η θεραπευτική επιλογή αξιοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα για την αντιμετώπιση μερικών τύπων καρκίνου και μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη της ή σε συνδυασμό με άλλες θεραπευτικές μεθόδους. Υπάρχουν δυο βασικές κατηγορίες ανοσοθεραπείας για την καταπολέμηση του καρκίνου, οι οποίες χωρίζονται σε παθητικές και ενεργητικές. Η παθητική ανοσοθεραπεία δεν στοχεύει συγκεκριμένα στα καρκινικά κύτταρα, αλλά ενισχύει την ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να τα καταπολεμά με τη χορήγηση έτοιμων αντισωμάτων. Ένα παράδειγμα παθητικής ανοσοθεραπείας αποτελούν τα θεραπευτικά μονοκλωνικά αντισώματα τα οποία μπορούν να δημιουργηθούν με μοναδικό τρόπο και να καταστρέψουν καρκινικά κύτταρα. Αντιθέτως, η ενεργητική ανοσοθεραπεία στοχεύει αποκλειστικά στα καρκινικά κύτταρα και είναι κατορθωτή μέσω θεραπευτικών εμβολίων και ένα είδος λευκών αιμοσφαιρίων, τα Τ- λεμφοκύτταρα, τα οποία τροποποιούνται γενετικά για να καταπολεμήσουν τα καρκινικά κύτταρα λόγω του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζουν στην άμυνα του οργανισμού.

Όπως έχει προαναφερθεί, τα θεραπευτικά εμβόλια κατά του καρκίνου ενεργοποιούν τεχνητά το ανοσοποιητικό σύστημα έτσι ώστε να επιτεθεί μόνο στα καρκινικά κύτταρα που υπάρχουν στο σώμα. Καθώς ο κάθε όγκος έχει μοναδικά αντιγόνα τα οποία εκφράζονται στην επιφάνειά του, τα θεραπευτικά εμβόλια μπορούν να βοηθήσουν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίσει αυτά τα αντιγόνα και να προκαλέσει ανοσοαπόκριση μόνο εναντίον τους. Κατά συνέπεια, οι τρόποι δράσης τους αφορούν στην αποτροπή μετάστασης ενός όγκου και στην καταστροφή τυχόν εναπομείναντων καρκινικών κυττάρων, συμβάλλοντας έτσι στην παρεμπόδιση υποτροπής του καρκίνου. Δυο παραδείγματα εγκεκριμένων αντικαρκινικών εμβολίων από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) για τη θεραπεία του καρκίνου, είναι το Bacillus Calmette-Guerin (BCG) και το Sipuleucel-T (Provenge). Αν και το εμβόλιο Bacillus Calmette-Guerin (BCG) αναπτύχθηκε για την πρόληψη και τον έλεγχο της φυματίωσης, αποδείχθηκε ως η πρώτη επιτυχής ανοσοθεραπεία κατά του καρκίνου της ουροδόχου κύστης. Το Sipuleucel-T (Provenge) είναι ένα εμβόλιο το οποίο εγκρίθηκε το 2010 για τη θεραπεία ασυμπτωματικού ή ελάχιστα συμπτωματικού μεταστατικού καρκίνου του προστάτη, ο οποίος δεν αντιμετωπίζεται με ορμονοθεραπείες. Το εμβόλιο αυτό έχει μια πολύπλοκη διαδικασία παραγωγής και χρησιμεύει ως εξατομικευμένο εμβόλιο καθώς παράγεται με απομόνωση συγκεκριμένων κυττάρων από το αίμα του ασθενούς. Πολλές κλινικές δοκιμές έδειξαν πως η χρήση των εν λόγω εμβολίων έχει ενθαρρυντικά αποτελέσματα και σε άλλους καρκίνους όπως το μελάνωμα, η λευχαιμία, ο καρκίνος του πνεύμονα και το λέμφωμα.

H χρήση εμβολίων κατά του καρκίνου είναι πολύ ελπιδοφόρα, καθώς η ικανότητα "διδασκαλίας" του ανοσοποιητικού συστήματος να επιτίθεται σε συγκεκριμένα κύτταρα είναι ένα πολύ ισχυρό εργαλείο για τον έλεγχο συγκεκριμένων τύπων καρκίνου. Παράλληλα με την ανάπτυξη τεχνολογιών αιχμής που προωθούν τη δημιουργία νέων εμβολίων, η ερευνητική συνέχεια αυτού του πεδίου ξεδιπλώνει καινούριους τρόπους πρόληψης ασθενειών, καθώς επίσης και νέες θεραπείες, οι οποίες δύνανται στο μέλλον να σώσουν πολλές ζωές.

Οι πληροφορίες του παρόντος άρθρου βασίζονται στις πιο πρόσφατες διαθέσιμες επιστημονικές έρευνες και γνωστοποιήσεις κατά τη διάρκεια της δημοσίευσής του. Το περιεχόμενο του άρθρου προορίζεται μόνο για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο για τη λήψη ιατρικής συμβουλής.

Παραπομπές και βιβλιογραφικές αναφορές:

-Cervical Cancer Elimination Initiative, World Health Organization (WHO). [https://www.who.int/initiatives/cervical-cancer-elimination-initiative]

-The role of immunotherapy in cancer treatment Α. ARGYRIOU, P. ROUSAKIS, N. PAPAIOANNOU, Ο. BENIATA, P. VITSOS, Ι. KOSTOPOULOS, O. TSITSILONIS, P. SAMARA Section of Animal and Human Physiology, Department of Biology, School of Science, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2018, 35(3):337–350

-Cardillo F, Bonfim M, da Silva Vasconcelos Sousa P, Mengel J, Ribeiro Castello-Branco LR, Pinho RT. Bacillus Calmette-Guérin Immunotherapy for Cancer. Vaccines (Basel). 2021 May 1;9(5):439. doi: 10.3390/vaccines9050439. PMID: 34062708; PMCID: PMC8147207.

-Ylösmäki E, Fusciello M, Martins B, Feola S, Hamdan F, Chiaro J, Ylösmäki L, Vaughan MJ, Viitala T, Kulkarni PS, Cerullo V. Novel personalized cancer vaccine platform based on Bacillus Calmette-Guèrin. J Immunother Cancer. 2021 Jul;9(7):e002707. doi: 10.1136/jitc-2021-002707. PMID: 34266884; PMCID: PMC8286790.

-Cancer Vaccines: Preventive, Therapeutic, Personalized, Cancer Research Institute. [https://www.cancerresearch.org/en-us/immunotherapy/treatment-types/cancer-vaccines]

-Blass, E., Ott, P.A. Advances in the development of personalized neoantigen-based therapeutic cancer vaccines. Nat Rev Clin Oncol 18, 215–229 (2021). [https://doi.org/10.1038/s41571-020-00460-2]

-What is immunotherapy? Cancer Research Institute. [https://www.cancerresearch.org/en-us/immunotherapy/what-is-immunotherapy]

-Immunotherapy By Cancer Type, Cancer Research Institute. [https://www.cancerresearch.org/immunotherapy/cancer-types]

-Anassi E, Ndefo UA. Sipuleucel-T (provenge) injection: the first immunotherapy agent (vaccine) for hormone-refractory prostate cancer. P T. 2011 Apr;36(4):197-202. PMID: 21572775; PMCID: PMC3086121.

-Cancer immunotherapy: A different approach to the treatment of neoplastic disease. M. KIAKOU, M. TOLIA, N. TSOUKALAS

Department of Medical Oncology, 401 General Military Hospital, Athens, Greece. Archives of Hellenic Medicine 2015, 32(4):461–466

-Questions and Answers - Provenge, U.S. Food & Drug administration. [https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/cellular-gene-therapy-products/questions-and-answers-provenge]